วันนี้จะขอว่าด้วยเรื่องของคำขวัญวันเด็กน่ะครับคาดว่าหลายคน คงจะทราบแล้วว่าคำขวัญวันเด็กที่ท่านนายกฯ”มอบ”ให้กับเด็กในปีนี้คือ

“อยากฉลาด ต้องขยันอ่าน ขยันคิด”

ขอเท้าความไปก่อนหน้านี้เพื่อให้ข้อเขียนนี้ดูน่าเชื่อถือเป็นพิเศษ

การผูกถ้อยคำเป็นข้อคิดเตือนใจเด็กไทยทั้งประเทศนี้ ได้มีการกระทำต่อเนื่องกันเป็นประเพณีตั้งแต่ปี 2499 เมื่อครั้งที่จอมพลป. พิบูล สงคราม
นี่คือตัวอย่างบางส่วน (ดูเต็ม ๆ ได้ที่นี่)

คำขวัญของพล.อ.เปรม ติณสูลานนท์
2524 “มีวินัย ใจซื่อสัตย์ รู้ประหยัด เคร่งครัดคุณธรรม”
2525 “ขยันศึกษา ใฝ่หาความรู้ เชิดชูชาติ ศาสน์ กษัตริย์ เป็นคุณสมบัติของเด็กไทย”
2526 “ขยัน ซื่อสัตย์ ประหยัด มีวินัยและคุณธรรม”
2527 “รักวัฒนธรรมไทย ใฝ่ดี มีความคิด สุจริต ใจมั่น หมั่นศึกษา
2528 “สามัคคี มีวินัย ใฝ่คุณธรรม
2529-2531 (3 ปี)”นิยมไทย ใช้ประหยัด ใจซื่อสัตย์ ถือคุณธรรม
ส่วนคำขวัญของ พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ
2532-2533 (2 ปี)”รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ใจซื่อสัตย์ ถือคุณธรรม
คำขวัญนายอานันท์ ปัญยารชุน
2534 ” รู้หน้าที่ มีวินัย ใฝ่คุณธรรม นำชาติพัฒนา”
2535 “สามัคคี มีวินัย ใฝ่ศึกษา จรรยางาม”
คำขวัญนายชวน หลีกภัย
2541-2542 (2ปี)”ขยัน ประหยัด ซื่อสัตย์ มีวินัย”
2543-2544 (2ปี)”มีวินัย ใฝ่เรียนรู้ คู่คุณธรรม นำประชาธิปไตย”

เมื่อก่อนผมเคยคิดว่าเออ คำขวัญวันเด็กนี่ไม่ค่อยจะสร้างสรรค์สิ่งใหม่กันเท่าที่ควร คำที่ใช้ก็วน ๆ เลยลองประมวลผลออกมาดูได้ดังนี้ (ข้อมูลปี 2524 – 2544 :  20 ปี)
 

กราฟแสดงคำซ้ำในคำขวัญวันเด็กช่วงปี 2524 – 2544 (20ปี)

สรุปได้ว่า เด็กไทยขาดคุณธรรมมากที่สุด รองลงมือคือ วินัย และความซื่อสัตย์ ต่อมาเป็นประหยัด ประมาณนี้ แต่พอหลังจากที่คุณทักษิณรับตำแหน่งนายกฯ คำขวัญก็ได้เปลี่ยนไปอีกแนวทางหนึ่ง อย่างเห็นได้ชัด

2545 เรียนให้สนุก เล่นให้มีความรู้ สู่อนาคตที่สดใส
2546 เรียนรู้ตลอดชีวิต คิดอย่างสร้างสรรค์ ก้าวทันเทคโนโลยี
2547 “รักชาติ รักพ่อแม่ รักเรียน รักสิ่งดีๆ อนาคต ดี แน่นอน”
2548 เด็กรุ่นใหม่ ต้องขยันอ่าน ขยันเรียน กล้าคิด กล้าพูด

ในทีแรกปี 2545 ก็เฮ้ย ครีเอทว่ะ ครีเอท โอ้โห มีการขัดแย้งเนื้อหาให้น่าสนใจ เอ๊ะ เรียนให้สนุก (เรียนยังไงวะให้สนุก) เล่นให้มีความรู้อีก เอ้า เออ ถือว่าโอเค เป็นการเปลี่ยนแปลงที่ดี แม้ว่าคำที่ใช้จะค่อนข้างทื่อ ๆ ไปหน่อยก็พอให้อภัย เอาน่ะ ปีแรก ๆ ก็เงี้ย แต่สิ่งที่แตกต่างชัดเจนในกรณีคำขวัญของท่านนายกทักษิณ คือ ประเด็นของคำขวัญค่อนข้างจะแคบลง เป็นประเด็น ๆ ไป อย่างปี

2545 คือเรื่องเรียน
2546 คือ เรียนรู้, สร้างสรรค์, เทคโนโลยี
2547 เป็นรักพ่อแม่ รักเรียน
2548 เป็นขยันเรียน กล้าแสดงออก

สังเกตุดี ๆ จะพบว่า ทุกคำขวัญจะมีคำว่าเรียนหมด รวมทั้งอันใหม่ ก็ให้ขยันอ่าน ขยันคิด ประเด็นก็ไม่หลุดจากการเรียนรู้เลย พูดง่าย ๆ ว่าหัวใจหลักของเด็กคือเรื่องการเรียน การศึกษา ซึ่งผมถือว่าท่านนายกมาถูกทางนะครับ ที่เน้น ๆ เป็นเรื่องเป็นราวไปอย่างเดียว ซึ่งจะแตกต่างกับเมื่อหลาย ๆ ปีก่อนที่ค่อนข้างครอบจักรวาล

(ปี 2541-42 ของนายกฯชวน ถือว่าไม่ครีเอทที่สุด เพราะใช้คำพูดเก่าของอันเก่าทั้งหมดทุกคำ แค่เอามาแปะต่อกันใหม่แค่นั้น …. แหม คิดว่าไม่รู้ล่ะสิ)

ปัญหาคือคำขวัญปีนี้ “อยากฉลาด ต้องขยันอ่าน ขยันคิด”

น่าเสียดายนะครับ เมื่อเทียบกับปีที่ผ่าน ๆ มา คำขวัญมันเฉียด ๆ ทื่อ แต่ปีนี้มันทื่อมะลื่อเหมือนสันปังตอชอบกล ขาดความคมคาย และมีลักษณะเป็นภาษาพูดมากไปหน่อย คนตั้งอาจมองว่า เฮ้ ให้เด็กอ่านนะมันต้องง่าย ๆ แต่ผมว่ามันง่ายไปหน่อย เหมือนเป็นข้อเท็จจริงมากกว่าข้อความรณรงค์หรือคำขวัญ (คือไอ้โง่ที่ไหนจะไม่รู้ว่า อยากฉลาดต้องขยันอ่าน ขยันคิดวะ) เมื่อมองกลับไปตั้งแต่ปี 2545 เราอาจสรุปได้ว่านายกฯทักษิณไม่มีทักษะทางภาษาไทยที่ดีเท่าที่ควร

ถ้าจะให้คำจำกัดความสั้น ๆ ต่อคำขวัญปีนี้คือ มันไม่เซ็กซี่ในแง่ของภาษาน่ะ …หรือคุณว่าไง